Czy zdarza Ci się pomyśleć:
„Dlaczego znowu znalazłem się w tej samej sytuacji?”
„Dlaczego te rozmowy zawsze kończą się podobnie?”
„Przecież obiecywałam sobie, że tym razem zareaguję inaczej…”
Czasami w naszych relacjach powtarzają się pewne scenariusze.
Zmieniają się osoby.
Zmieniają się okoliczności.
A jednak emocje i zakończenie pozostają bardzo podobne.
Właśnie takim powtarzającym się wzorcom przygląda się Analiza Transakcyjna — podejście psychoterapeutyczne, które pomaga lepiej rozumieć nasze zachowania, relacje i sposób komunikowania się.
Jednym z ważnych pojęć w Analizie Transakcyjnej są gry psychologiczne.
Czym są gry psychologiczne?
Pojęcie gier psychologicznych wprowadził Eric Berne, twórca Analizy Transakcyjnej.
Gra psychologiczna to powtarzający się sposób komunikacji i zachowania, który często odbywa się poza naszą świadomością.
Nie jest to gra w znaczeniu zabawy.
Nie oznacza też, że ktoś celowo manipuluje drugim człowiekiem.
To raczej pewien schemat:
ktoś mówi coś,
ktoś odpowiada,
pojawiają się określone emocje,
a sytuacja kończy się w znany sposób.
Często dopiero po czasie zauważamy:
„Znowu zrobiło się tak samo.”
Dlaczego gramy w gry psychologiczne?
Każdy z nas rozwija w swoim życiu różne sposoby radzenia sobie.
Niektóre powstały bardzo wcześnie — jako reakcje na potrzeby, emocje albo trudne sytuacje.
W pewnym momencie mogły być pomocne.
Jednak w dorosłym życiu mogą zacząć ograniczać nasze relacje.
Gra psychologiczna często daje nam jakąś ukrytą korzyść.
Może pozwalać:
– uniknąć trudnej rozmowy,
– nie mierzyć się z lękiem,
– nie podejmować ryzyka,
– otrzymać uwagę lub wsparcie,
– utrzymać znany sposób funkcjonowania.
Problem pojawia się wtedy, gdy cena za tę „korzyść” staje się zbyt wysoka.
Jak wyglądają gry psychologiczne w codziennym życiu?
Często nie zauważamy ich, bo wyglądają bardzo zwyczajnie.
„Tak, ale…”
Ktoś szuka rozwiązania, ale odrzuca każdą propozycję.
„Może spróbujesz inaczej?”
„Tak, ale to nie zadziała…”
Efekt?
Jedna osoba czuje bezsilność.
Druga pozostaje w miejscu.
„Gdyby nie Ty…”
Ktoś przekazuje odpowiedzialność za swoje życie innym.
„Gdyby nie mój partner, byłbym szczęśliwy.”
„Gdyby nie moja sytuacja, już dawno bym działała.”
Efekt?
Osoba zatrzymuje się w poczuciu bezradności i oddaje sprawczość na zewnątrz.
Druga strona często czuje się obciążona, obwiniana albo bezsilna wobec tej sytuacji.
„Drewniana noga”
Ktoś wykorzystuje swoje ograniczenie jako powód, dla którego nie może działać.
„Taki już jestem.”
„Nie potrafię się zmienić.”
Nie chodzi o zaprzeczanie trudnościom.
Chodzi o sprawdzenie:
„Czy to mnie opisuje, czy zaczyna mnie ograniczać?”
Efekt?
Osoba może utknąć w przekonaniu, że zmiana nie jest dla niej możliwa.
Otoczenie z czasem może przestać proponować rozwiązania, bo słyszy przede wszystkim argumenty, dlaczego „się nie da”.
Po czym rozpoznać, że uczestniczę w grze?
Gry psychologiczne często mają kilka charakterystycznych elementów:
1. Powtarzalność
Zauważasz, że podobne sytuacje zdarzają się kolejny raz.
Inne osoby.
Inne okoliczności.
A jednak zakończenie jest bardzo podobne.
2. Silne emocje
Po rozmowie pojawia się złość, poczucie winy, rozczarowanie albo bezradność.
Czasem emocja jest dużo większa, niż wynikałoby to z samej sytuacji.
3. Ukryta potrzeba
Pod powierzchnią rozmowy często znajduje się coś ważnego.
Potrzeba zauważenia.
Potrzeba akceptacji.
Potrzeba kontroli.
Potrzeba bliskości.
Potrzeba zrozumienia.
4. Znane zakończenie
Najbardziej charakterystyczne jest to, że po wszystkim pojawia się myśl:
„Znowu to samo.”
Gry psychologiczne a codzienne relacje
Największą wartością rozpoznawania gier psychologicznych nie jest znalezienie winnego.
Chodzi o coś zupełnie innego.
O odzyskanie wyboru.
Kiedy zaczynam zauważać swój schemat, mogę zatrzymać automatyczną reakcję i zadać sobie pytanie:
„Czy chcę odpowiedzieć tak jak zawsze?”
Czy może mogę spróbować inaczej?
Psychoterapia a rozpoznawanie własnych schematów
Praca terapeutyczna w nurcie Analizy Transakcyjnej pomaga przyglądać się temu, jakie wzorce powtarzamy w relacjach.
Nie po to, żeby się oceniać.
Ale po to, żeby lepiej rozumieć:
– dlaczego reaguję właśnie tak?
– czego próbuję uniknąć?
– czego naprawdę potrzebuję?
– jak mogę budować bardziej satysfakcjonujące relacje?
Bo czasami największa zmiana zaczyna się od momentu, kiedy zauważamy coś prostego:
„To nie dzieje się pierwszy raz.”
A potem pojawia się możliwość wyboru.
W kolejnych wpisach przyjrzymy się konkretnym grom psychologicznym opisanym w Analizie Transakcyjnej i temu, jak pojawiają się w codziennym życiu.
