Czy można powiedzieć dziecku „nie jesteś ważny”, nigdy nie wypowiadając tych słów?
Prawdopodobnie tak.
Nie dlatego, że rodzic chce przekazać taki komunikat. Nie dlatego, że jest złym rodzicem. Czasami rodzic mówi jedno, a dziecko słyszy coś zupełnie innego.
Rodzic mówi: „Nie przesadzaj. Przecież nic takiego się nie stało.”
Dziecko może usłyszeć: „To, co czuję, nie jest ważne.”
Rodzic mówi: „Poradzisz sobie. Jesteś już duży.”
Dziecko może usłyszeć: „Nie powinienem potrzebować innych.”„Lepiej poradzę sobie sam.”
Rodzic mówi: „Nie teraz, jestem zmęczona.”
I rzeczywiście może być zmęczony. Może potrzebować odpoczynku. Ma do tego prawo.
Ale jeśli dziecko często doświadcza, że jego potrzeba bliskości pojawia się w złym momencie, może usłyszeć:
„Moje potrzeby są niewygodne.” „Lepiej nie prosić.”
Rodzic mówi: „Poczekaj, później mi opowiesz.”
Być może naprawdę chce później wysłuchać dziecka.
Ale dziecko może zacząć słyszeć: „To, co jest ważne dla mnie, nie jest wystarczająco ważne dla innych.”
I nie chodzi o to, że każde z tych zdań samo w sobie przekazuje dziecku taki komunikat.
Rodzic może być zmęczony. Może nie mieć czasu. Może czasami nie wiedzieć, jak odpowiedzieć na emocje dziecka.
Jedno zdanie nie tworzy jeszcze określonego obrazu siebie.
Znaczenie może mieć to, co powtarza się w relacji.
To, czego dziecko doświadcza wielokrotnie.
I właśnie wtedy może zacząć wyciągać własne wnioski:
„To, co czuję, nie jest takie ważne.”
„Moje potrzeby mogą poczekać.”
„Nie powinienem sprawiać problemu.”
„Lepiej poradzę sobie sam.”
W Analizie Transakcyjnej jednym z opisywanych zakazów jest „Nie bądź ważny”.
Nie musi on być przekazany dziecku jednym konkretnym zdaniem.
Może powstawać poprzez wiele codziennych doświadczeń, z których dziecko stopniowo buduje obraz siebie i swojego miejsca w relacji.
Co właściwie oznacza „Nie bądź ważny”?
W języku Analizy Transakcyjnej zakazy są rozumiane jako wczesne, ograniczające przekazy, które dziecko może przyjąć w odpowiedzi na swoje doświadczenia w relacji z ważnymi osobami. „Nie bądź ważny” może oznaczać między innymi:
„Nie zajmuj zbyt dużo miejsca.”
„Nie oczekuj zbyt wiele.”
„Nie pokazuj, że czegoś potrzebujesz.”
„Nie obciążaj innych sobą.”
Dziecko nie podejmuje oczywiście świadomej decyzji: „Od dzisiaj będę uważać, że nie jestem ważny.”
To raczej sposób rozumienia siebie i relacji, który może kształtować się stopniowo.
Co dzieje się z takim przekazem później?
Dziecko dorasta. Zmieniają się sytuacje, ludzie, relacje.
Ale dawny sposób myślenia o sobie może pozostać. I wtedy dorosła osoba może:
- nie prosić o pomoc, choć jej potrzebuje,
- pomniejszać własne problemy,
- przepraszać za to, że czegoś potrzebuje,
- mieć trudność z odpoczynkiem,
- zgadzać się na rzeczy, na które nie ma ochoty,
- albo długo zastanawiać się, czy w ogóle „ma prawo” czegoś chcieć.
Może mówić:
„To nic takiego.”
„Inni mają większe problemy.”
„Sama sobie poradzę.”
„Nie chcę nikogo obciążać.”
I nawet nie zauważać, że w tych zdaniach pobrzmiewa bardzo stary komunikat:
„To, co jest ważne dla mnie, nie jest aż tak ważne.”
Czy rodzic jest za to odpowiedzialny?
To ważne pytanie. Jeśli patrzymy na dziecięce doświadczenia przez pryzmat Analizy Transakcyjnej, łatwo byłoby zacząć szukać winnego.
Ale nie o to chodzi. Rodzic może kochać swoje dziecko i jednocześnie nie zawsze umieć odpowiedzieć na jego potrzeby.
Może być zmęczony, przeciążony, zajęty własnymi problemami.
Może powtarzać wzorce, których sam kiedyś doświadczył.
A dziecko i tak może odebrać pewne sytuacje w określony sposób.
Intencja rodzica i doświadczenie dziecka nie zawsze są tym samym.
Dlatego przyglądanie się własnej historii nie musi prowadzić do oskarżenia.
Może prowadzić do zrozumienia: „Tak nauczyłem się traktować siebie.”
A skoro się tego nauczyłem, być może mogę nauczyć się również czegoś innego.
„Nie bądź ważny” nie musi być wyrokiem
W dorosłym życiu możemy zacząć zauważać:
- „Znowu odkładam siebie na koniec.”
- „Znowu mówię, że to nieważne.”
- „Znowu nie proszę o pomoc.”
- „Znowu boję się, że zajmuję za dużo miejsca.”
I wtedy pojawia się pytanie: Czy nadal chcę żyć według tego starego przekazu?
Być może potrzebuję nauczyć się czegoś nowego:
Moje potrzeby są ważne.
Moje emocje są ważne.
Mogę zajmować miejsce.
Mogę prosić o pomoc.
Mogę być ważny dla siebie, nie przestając zauważać innych.
W gabinecie psychoterapeutycznym często interesuje mnie właśnie to miejsce pomiędzy tym, co wydarzyło się kiedyś, a tym, jak człowiek żyje dzisiaj.
Nie po to, żeby znaleźć winnego.
Ale żeby zobaczyć, jakie przekazy nadal działają w naszym życiu i czy nadal chcemy się nimi kierować.
Bo czasami zmiana zaczyna się od prostego zdania:
„To, co jest ważne dla mnie, też może być ważne.”



