Dlaczego odkładam zmianę, której naprawdę chcę?

dlaczego odkładam zmianę

„Chcę coś zmienić”. Myślę o tym od dawna.

Może chodzi o zmianę pracy. Może o własny projekt, na który nigdy nie mam czasu. A może o coś, co od dawna nie daje mi spokoju — i wiem, że chciałbym/chciałabym, żeby moje życie wyglądało inaczej.

Kiedy o tym myślę, czuję, że tego chcę. Wyobrażam sobie, jak mogłoby być. Czytam, sprawdzam, rozmawiam z innymi. Zbieram informacje. Przygotowuję się.

A potem pojawia się konkretna możliwość. Oferta pracy, na którą mogłabym odpowiedzieć. Pomysł, który mogłabym wreszcie zrealizować. Decyzja, którą mógłbym/mogłabym podjąć. I wtedy zaczynam się wahać.

„Jeszcze muszę się przygotować”.

„Najpierw zrobię ten kurs”.

„Teraz nie jest najlepszy moment”.

„Może za kilka miesięcy, kiedy będę mieć więcej doświadczenia”.

Mijają kolejne miesiące. A ja wciąż jestem w tym samym miejscu.

Nadal chcę zmiany. Ale wciąż nie teraz.

Czy naprawdę jeszcze nie jestem gotowy/a?

Oczywiście, czasami odłożenie decyzji jest rozsądne. Potrzebujemy czasu, pieniędzy, wiedzy albo lepszych warunków. Nie każda zmiana jest możliwa od razu. Nie każde wahanie oznacza, że coś nas w sobie blokuje. Ale czasami zauważamy, że nasz sposób myślenia powtarza się niezależnie od okoliczności.

Kiedyś przeszkadzał nam brak doświadczenia. Potem brak pewności siebie. Później niewłaściwy moment. Gdy rozwiązujemy jeden problem, pojawia się następny. I choć każdy z tych powodów osobno może wydawać się uzasadniony, razem tworzą pewien wzorzec.

Zmiana jest czymś, czego chcę — dopóki pozostaje możliwością. Kiedy zaczyna być realna, pojawia się powód, żeby jej nie podejmować.

Co się wtedy ze mną dzieje?

Czasami nie chodzi tylko o samą zmianę

Kiedy wyobrażamy sobie zmianę, możemy skupiać się na tym, co dzięki niej zyskamy. Nowe możliwości. Więcej satysfakcji. Większą niezależność. Życie bardziej zgodne z tym, czego potrzebujemy. Ale kiedy zmiana staje się realna, pojawia się również druga strona.

Nie wiem, czy sobie poradzę.

Mogę popełnić błąd.

Mogę usłyszeć krytykę.

Mogę stracić coś, co znam i co daje mi poczucie bezpieczeństwa.

Mogę też odkryć, że nie jestem tak dobry/a, jak chciałbym/chciałabym o sobie myśleć.

A jeśli mi się uda?

To również może oznaczać coś nowego.

Większą odpowiedzialność. Konieczność podejmowania decyzji. Wyjście z roli, którą dobrze znam. Zmianę w relacjach z innymi.

Czasami więc nie sama zmiana jest trudna. Trudne może być to, co zacznie się dziać, jeśli rzeczywiście do niej dojdzie.

I wtedy odsuwanie decyzji przynosi pewną ulgę.

Nie muszę jeszcze ryzykować.

Nie muszę sprawdzać, czy sobie poradzę.

Nie muszę konfrontować się z tym, czego nie wiem.

Mogę nadal myśleć o zmianie — i jednocześnie pozostawać w znanym miejscu.

„Jeszcze nie” — czyli jak działa skrypt

W Analizie Transakcyjnej mówimy o skrypcie życiowym — wzorcu, który kształtuje się w toku naszego rozwoju i wpływa na to, jak rozumiemy siebie, innych ludzi i świat.

Nie jest on po prostu jednym zdaniem, które ktoś kiedyś nam powiedział.

To raczej sposób organizowania doświadczeń, podejmowania decyzji i radzenia sobie z życiem. Powstaje w relacjach, w odpowiedzi na to, czego doświadczamy, co jest wspierane, a co zniechęcane. Ważne są również wnioski, jakie sami wyciągamy z tych doświadczeń.

Dziecko nie musi usłyszeć wprost: „Nie wychylaj się”.

Może zauważać, że kiedy zabiera głos, spotyka się z krytyką. Że lepiej jest nie popełniać błędów. Że uznanie pojawia się wtedy, gdy wszystko robi dobrze.

Na tej podstawie może stopniowo budować przekonania o tym, co jest bezpieczne, czego wolno mu próbować i jakie powinno być, żeby zostać zaakceptowane.

W dorosłym życiu te przekonania nie muszą już brzmieć jak zakazy. Czasami przybierają znacznie łagodniejszą postać:

„Najpierw muszę być pewny/a”.

„Jeszcze nie jestem wystarczająco dobry/a”.

„Lepiej nie ryzykować”.

„Kiedyś, kiedy będę lepiej przygotowany/a”.

Skrypt nie zawsze mówi: „Nie rób tego”. Czasami mówi tylko: „Jeszcze nie”.

Jak „jeszcze nie” może układać się w całe życie?

Wyobraźmy sobie osobę, która nauczyła się, że popełnianie błędów wiąże się z krytyką, a wyróżnianie się może prowadzić do nieprzyjemnych konsekwencji. Nie musi świadomie postanowić, że nigdy nie będzie podejmować ryzyka. Może po prostu częściej wybierać to, co znane. Ostrożniej zgłaszać swoje pomysły. Dłużej przygotowywać się do nowych zadań. Rezygnować z okazji, kiedy nie ma pewności, że sobie poradzi.

Każda z tych decyzji może wydawać się rozsądna. A jednak z czasem zaczynają się układać w pewną całość.

W szkole może to być niezgłaszanie się, choć zna odpowiedź.

Później — niewysłanie zgłoszenia na stanowisko, które jego/ją interesuje.

Jeszcze później — odkładanie własnego projektu, bo zawsze brakuje czegoś, co pozwoliłoby poczuć się wystarczająco przygotowanym/przygotowaną.

Nie oznacza to, że każda z tych sytuacji musi mieć to samo źródło. Podobne zachowania mogą wynikać z różnych doświadczeń i potrzeb.

Ale czasami możemy zauważyć, że w różnych momentach życia powtarzamy podobny sposób chronienia siebie przed tym, co niepewne.

I że ten sposób, który kiedyś mógł pomagać nam uniknąć krytyki, porażki czy odrzucenia, dziś ogranicza nasze możliwości.

Dlaczego tak trudno przerwać ten wzorzec?

Jednym z powodów może być to, że nasze decyzje często potwierdzają to, co już o sobie myślimy.

Jeśli wierzę, że nie jestem wystarczająco dobry/a, mogę unikać sytuacji, w których ktoś mógłby to ocenić.

Jeśli boję się wychylać, mogę nie pokazywać swoich pomysłów.

Jeśli uważam, że bez pełnego przygotowania nie powinienem/powinnam zaczynać, mogę wciąż zdobywać kolejne kompetencje — ale nie zrobić pierwszego kroku.

W rezultacie nie otrzymuję nowych doświadczeń, które mogłyby podważyć moje przekonania.

Nie sprawdzam, czy rzeczywiście sobie nie poradzę.

Nie dowiaduję się, czy błąd musi oznaczać porażkę.

Nie przekonuję się, że mogę być niedoskonały/a i nadal mieć prawo próbować.

Zostaję z tym, co już znam. A po pewnym czasie mogę pomyśleć:

„Wiedziałem/am, że to nie dla mnie”.

„Jeszcze nie jestem gotowy/a”.

„Może jednak nie powinienem/ powinnam była próbować”.

W ten sposób stary sposób myślenia może się umacniać. Nie dlatego, że świadomie chcę sobie utrudniać życie. Ale dlatego, że podejmuję decyzje, które pomagają mi uniknąć tego, czego się boję — i jednocześnie nie pozwalają mi sprawdzić, czy ten lęk nadal jest uzasadniony.

Co się we mnie uruchamia, kiedy chcę zmiany?

W Analizie Transakcyjnej przyglądamy się temu, jak nasze wcześniejsze doświadczenia i wypracowane sposoby radzenia sobie wpływają na dzisiejsze decyzje. Nie po to, żeby znaleźć jedno wyjaśnienie dla każdego zachowania. Ale po to, żeby zobaczyć, co wciąż organizuje nasze wybory — nawet wtedy, gdy przestało nam służyć.

Czasami za odkładaniem zmiany może stać realna przeszkoda.

A czasami znajomy sposób chronienia siebie przed niepewnością, oceną albo ryzykiem.

Dlatego może warto zatrzymać się przy pytaniu:

Czy naprawdę jeszcze nie jestem gotowy/a — czy może nauczyłem/am się czekać na moment, w którym wreszcie będę miał/a pewność, że mogę?

I jeszcze jedno:

Co się we mnie uruchamia, kiedy moje życie zaczyna wyglądać inaczej, niż podpowiada mi mój stary scenariusz?

Bo być może zmiana zaczyna się nie od tego, że przestaję się bać.

Ale od tego, że zaczynam rozumieć, dlaczego tak bardzo potrzebuję czekać, zanim pozwolę sobie zrobić krok.